De magie van El Gordo, een nationale kersttraditie in Spanje
In dit artikel:
El Gordo, de beroemde Spaanse kerstloterij, is meer dan een kansspel: het is een nationale gebeurtenis die elk jaar op 22 december om 09.00 uur in het Teatro Real in Madrid wordt gehouden en waarin vrijwel heel Spanje meeleeft. Met een totale prijzenpot van ruim 2,5 miljard euro en een hoofdprijs die per volledig biljet vier miljoen euro bedraagt (400.000 euro per décimo) trekt de trekking grote aandacht; een décimo, een tiende van een lot, kost circa twintig euro.
De loterij heeft diepe historische wortels. In 1763 verbood koning Karel III veel kansspelen, maar behield de loterij als een gecontroleerd middel om geld voor de schatkist te werven en karitatieve doelen te steunen. De eerste nationale loterij (Lotería Primitiva) en later de lotería nacional legden de basis voor het huidige systeem. In 1812 werden biljetten in décimos geïntroduceerd, waardoor deelname betaalbaar werd voor een groot publiek; de eerste trekking van de lotería nacional vond datzelfde jaar in Cádiz plaats.
El Gordo is doordrenkt van rituelen die de loterij tot een collectieve viering maken. Verkooppunten en beroemde kiosken zoals Doña Manolita in Madrid trekken lange rijen; sommige plaatsen, zoals het dorp Manises bij Valencia, hebben het geluk vaker gezien en worden daarom speciaal opgezocht door spelers. Mensen kopen vaak hetzelfde nummer jaren achter elkaar of kiezen nummers op basis van verjaardagen, jubilea of huisnummers. Delen van loten met collega’s, familie, cafébezoekers of sportclubs is de norm: de winst — en het verlies — wordt zo gezamenlijk beleefd.
Het meest karakteristieke element van de trekking is het zingen van de winnende nummers door leerlingen van het Colegio de San Ildefonso. Sinds de vroege 19e eeuw halen twee kinderen telkens twee houten balletjes uit bronzen trommels (één met nummers, één met prijzen) en zingen zij in koor de combinaties. De audities voor deze kinderen zijn strikt; juryleden letten op uitspraak, stem en gemak met cijfers. De ceremonie, die live op tv en radio wordt uitgezonden, duurt uren en omvat het uitroepen van meer dan 13.000 prijzen — een van de langstdurende trekkingen van Europa.
Kansen en praktische kanten: de kans op de hoofdprijs is extreem klein (ongeveer 0,001 procent, grofweg 1 op 100.000), maar dat weerhoudt bijna niemand ervan mee te doen. Naast de hoofdprijs zijn er talloze kleinere prijzen (de pedrea) die voor veel Spanjaarden al reden tot feest zijn. Financieel geldt: over prijzengelden boven een wettelijk vrijgesteld bedrag wordt in Spanje 20 procent belasting ingehouden. Veel winnaars of deelnemers bewaren hun lot als aandenken; de loterij is evenzeer een souvenir als een kans op geld.
El Gordo is daardoor niet alleen een financieel spektakel maar ook een sociale traditie die de kerstperiode symbolisch inluidt. Mensen komen samen om te controleren of er “iets” gevallen is, er klinken drankjes en tapas en gesprekken gaan over vaste verkooppunten die zogenaamd geluk brengen. Statistische curiosa behoren ook tot de folklore: sommige nummers of eindcijfers vallen opvallend vaak, andere bijna nooit, en er bestaat een collectieve fascinatie voor gelukssymbolen en gewoontes rond het kopen van een lot.
Kortom: El Gordo is in Spanje zowel een culturele ritueel als een loterij met enorme bedragen. Het combineert eeuwenoude staatstraditie en volkspraktijk met hedendaagse media‑aandacht en gemeenschapsgevoel — voor velen het startsein van de feestdagen.