"De zwaarste maand van mijn leven": Dagelijks keren tientallen tieners uit Ceuta terug naar Marokko

In dit artikel:

Na een massale toestroom naar Ceuta, de Spaanse exclave aan de Noord-Afrikaanse kust, keren dagelijks veel Marokkaanse jongeren vrijwillig terug naar Marokko. Na ongeveer een maand op straat zeggen zij uitgeput, gewond en teleurgesteld te zijn. Sommigen kwamen zonder duidelijk plan, nadat ze via sociale media, familie of dorpsgenoten hadden gehoord dat de grens openstond.

Bij de grenspost van Tarajal vertellen terugkerende jongeren over slapen in de openlucht, gebrek aan voedsel en geweld. Tarek, 20, en zijn 17-jarige zus Selma willen terug naar hun dorp; Selma wil haar school hervatten. Karim Molahid keert hinkend terug nadat hij ’s nachts met een stok werd geslagen. Ook andere jongeren dragen verwondingen die ze opliepen tijdens de grensoversteek of in Ceuta. Volgens de Ceutaanse autoriteiten vertrekken gemiddeld 162 mensen per dag, al liggen lokale tellingen soms aanzienlijk lager.

De terugkeer is niet altijd volledig vrijwillig. Minderjarigen mogen volgens het Spaanse protocol niet zelfstandig de grens over; zij moeten eerst door de politie worden geregistreerd en naar een opvangcentrum worden gebracht. In andere gevallen werden jongeren door het Spaanse leger onderschept en naar de grens gebracht. Hulpverleners zeggen dat sommigen onder druk instemden, omdat hun werd verteld dat langer wachten tot een moeilijkere terugkeer zou leiden. Ook Marokko weigert niet iedereen die probeert terug te keren: een minderjarige moest volgens de Spaanse autoriteiten na een mislukte oversteek terugzwemmen naar Ceuta.

Tegelijkertijd weigert een andere groep jongeren terug te gaan. Zij verlieten Marokko vanwege armoede, geweld of het gebrek aan toekomstperspectief en hopen in Spanje te kunnen werken of studeren. Reda, 17, wil zijn opleiding afmaken en droomt van een voetbalcarrière. Fátima, eveneens 17, zegt dat ze na de uitsluiting uit haar gezin en een leven op straat geen toekomst meer zag in Marokko. Sommige jongeren slapen liever buiten dan in opvangcentra, waar ze naar eigen zeggen opnieuw met geweld te maken kregen. In het industriegebied van Tarajal ontbreken bovendien goede sanitaire voorzieningen.

De omstandigheden zijn vooral gevaarlijk voor meisjes en andere kwetsbare minderjarigen. Een buurtvereniging in de wijk El Príncipe richtte daarom tijdelijk onderdak in voor honderden meisjes, volwassenen, zwangere vrouwen en moeders met baby’s. De initiatiefnemers wijzen op een sterke toename van agressie; Ceuta registreerde het afgelopen jaar 23 gevallen van seksueel geweld tegen minderjarigen. Volgens de Spaanse regering verblijven nog ongeveer 2.500 minderjarigen op straat. Save the Children waarschuwt voor seksueel geweld en uitbuiting, mede doordat in de loodsen van Tarajal ’s nachts nauwelijks toezicht is.

De toestroom, die volgens premier Pedro Sánchez mede door online geruchten en desinformatie werd aangewakkerd, heeft geleid tot grote spanningen in Ceuta. Voor sommige jongeren staat terugkeer gelijk aan mislukking, terwijl anderen juist erkennen dat hun verwachtingen niet zijn uitgekomen. De verhalen maken duidelijk dat zowel de reis naar Ceuta als het verblijf en de terugkeer gepaard gaan met geweld, onzekerheid en een gebrek aan bescherming.