Deze Spaanse lagune is nu als rechtspersoon officieel slachtoffer in 14 rechtszaken

In dit artikel:

De Mar Menor, de grootste zoutwaterlagune van Europa in de Spaanse regio Murcia, geldt in veertien rechtszaken als slachtoffer. Dat is mogelijk sinds een wet uit 2022 het ecosysteem rechtspersoonlijkheid gaf. De zaken richten zich onder meer op boeren, golfbanen en toeristische complexen die worden verdacht van vervuiling of andere schade aan de lagune.

De veertien dossiers maken deel uit van de zogenoemde zaak-Topillo, een onderzoek naar het illegale gebruik van ontziltingsinstallaties in het landbouwgebied Campo de Cartagena. Bedrijven zouden tussen 2012 en 2017 nitraathoudend grondwater hebben opgepompt, het bruikbare water voor irrigatie hebben gewonnen en de overgebleven zoute pekel via droge rivierbeddingen naar de lagune hebben afgevoerd. Volgens de Guardia Civil was 13 tot 29 procent van het nitraat- en pekelhoudende water dat de Mar Menor instroomde afkomstig uit 215 illegale installaties. Die zijn inmiddels verzegeld. Het nitraat stimuleert een overmatige algengroei, die het ecosysteem ernstig aantast.

In mei zou voor het eerst een natuurgebied in een Spaanse strafzaak als benadeelde partij optreden. De zitting in Cartagena werd echter vrijwel direct uitgesteld omdat een deskundige ontbrak. Het proces tegen de bestuurder van twee landbouwbedrijven staat voorlopig gepland voor september 2027; tegen dat uitstel loopt beroep. Daardoor is nog niet duidelijk welke van de veertien zaken de eerste wordt waarin de Mar Menor daadwerkelijk als slachtoffer voor de rechter verschijnt.

De nieuwe juridische status heeft al tot belangrijke procedures geleid, maar de gevolgen voor schadevergoedingen, veroordelingen en de daadwerkelijke bescherming van de lagune zijn nog onzeker. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens wees vorige week een klacht van de Mar Menor tegen Spanje af. Volgens het hof waren de procedurele rechten van de lagune in Spanje niet geschonden. De afwijzing berustte volgens de betrokken advocaten op technische gronden: milieuorganisaties hadden de zaak niet uit eigen initiatief namens de lagune gestart. Het hof sloot niet uit dat een natuurgebied als juridische partij kan optreden en gebruikte daarvoor de term ‘ecological person’.

De zaak was in Straatsburg beland nadat milieuorganisatie Amarme namens de lagune wilde optreden in lozingszaken. Spaanse rechtbanken stonden dat aanvankelijk niet toe en gaven organisaties slechts de beperktere rol van publieke aanklager. Inmiddels is de situatie veranderd. Het Spaanse Constitutionele Hof bevestigde in 2024 de wet uit 2022, inclusief het recht van iedereen om de Mar Menor te verdedigen. In de veertien lopende zaken wordt de lagune nu vertegenwoordigd door Amarme en andere milieuorganisaties.

De ontwikkeling krijgt navolging. Spaanse organisaties willen vergelijkbare rechten voor onder meer Doñana, de Ebrodelta en verschillende rivieren en kustgebieden. Ook voor meer dan dertig Europese wateren bestaan soortgelijke plannen. Op 13 oktober startte daarnaast een Europese campagne die een miljoen handtekeningen wil verzamelen voor wettelijke rechten van rivieren, bossen en andere ecosystemen.