Duizenden migranten nog in Ceuta: wat gebeurt er nu met de achterblijvers?

In dit artikel:

Ruim een week na de massale grensoversteek vanuit Marokko is de situatie in Ceuta nog altijd instabiel. Op 30 en 31 juli staken tienduizenden mensen, vooral zwemmend bij de havenhoofden van El Tarajal en Benzú, de grens over. Over de omvang bestaan verschillende schattingen: de Spaanse regering spreekt van ongeveer 50.000 binnenkomsten, terwijl de lokale krant El Faro de Ceuta op basis van veiligheidsbronnen uitgaat van meer dan 80.000. Ook het dodental is onzeker. Officieel zijn bijna honderd doden geteld, terwijl hulporganisatie Caminando Fronteras eerder 141 slachtoffers meldde; daarnaast zijn er tientallen vermisten.

De meeste migranten zijn inmiddels naar Marokko teruggekeerd, vrijwillig of na terugsturing. Ceuta raakte snel overvol en veel mensen hadden na twee dagen geen eten of onderdak meer. Spanje en Marokko stemden vanaf 31 juli de terugkeer beter op elkaar af. Marokko werkte daar deze keer nauwelijks tegen, anders dan tijdens de vergelijkbare crisis van mei 2021. Ook maakte de Spaanse politie en het leger duidelijk dat de oversteek geen recht op verblijf of regularisatie opleverde.

Een uitspraak van de Spaanse Hoge Raad speelt hierbij een belangrijke, maar vaak verkeerd uitgelegde rol. Wie zwemmend Ceuta of Melilla binnenkomt, mag niet zonder meer direct worden teruggezet en moet een normale terugkeerprocedure doorlopen. Dat betekent niet dat de oversteek automatisch legaal of straffeloos is; voor grensoverschrijdingen over land blijft directe grensweigering mogelijk. Volgens Spanje hebben mensensmokkelaars de uitspraak tegenover migranten anders voorgesteld. Marokko veroordeelde inmiddels elf mensen voor het organiseren van de oversteek. Ceuta plaatste bovendien een tijdelijke barrière in zee om de grensbewaking aan te passen.

Voor migranten uit Sub-Sahara-Afrika is terugkeer naar Marokko doorgaans geen optie. Zij moeten in Spanje toegang krijgen tot de asielprocedure via het opvangcentrum CETI. Dat centrum, bedoeld voor ongeveer 500 mensen, huisvest nu naar schatting 1.500 tot 1.800 personen. Honderden anderen verblijven er buiten, onder meer Soedanezen die de burgeroorlog ontvluchtten en mensen uit Senegal, Mali en Tsjaad. Hulporganisaties waarschuwen dat zij kwetsbaar zijn wanneer registratie of toegang tot de asielprocedure uitblijft. Begin augustus werd een groep Soedanezen bijna naar de grens gebracht, maar een hulporganisatie wist dat te voorkomen.

De grootste druk ligt bij de alleenstaande minderjarigen. Ceuta meldde op 5 augustus 1.017 minderjarige migranten onder zijn voogdij, van wie ongeveer 750 al vóór de massale oversteek aanwezig waren. De oorspronkelijke opvangcapaciteit van negentig plaatsen is uitgebreid met 664 plekken; Madrid stelde daarnaast twee schoolgebouwen beschikbaar voor ongeveer 500 extra plaatsen. Minderjarigen mogen niet zomaar worden teruggestuurd. De stad moet hen onderdak, voedsel, zorg, onderwijs en een verblijfsaanvraag bieden. De nationale regering trok hiervoor 25 miljoen euro uit.

Een wet uit 2025 verplicht Spaanse regio’s op het vasteland om minderjarigen uit overbelaste gebieden binnen vijftien dagen over te nemen. Regio’s waar de rechtse partijen PP en Vox regeren, weigeren dat in meerdere gevallen en dreigen naar de rechter te stappen. Daardoor is een politiek conflict ontstaan tussen de regio’s, de landelijke PP en de regering-Sánchez over de verdeling van de verantwoordelijkheid.

Een exacte telling van het aantal achtergebleven mensen ontbreekt nog. Voedselhulp wijst op een grote groep: het Rode Kruis deelde rond het CETI op één dag ongeveer 2.000 maaltijden uit. Volgens de president van Ceuta waren er enkele dagen na de piek nog 3.000 tot 5.000 mensen in de stad. In het centrum zijn winkels en horeca weer open, maar in buitenwijken slapen mensen nog op straat en ontbreekt het geregeld aan water en voedsel. Hulporganisaties melden daarnaast dat militairen jonge migranten met vrachtwagens richting de grens brachten en hen soms hardhandig onder druk zetten.

De autoriteiten volgen intussen oproepen op Marokkaanse sociale media voor een nieuwe massale poging bij Castillejos op 15 augustus. Ceuta zegt de betrouwbaarheid daarvan niet te kunnen inschatten, maar houdt rekening met een nieuwe escalatie.