Franco-dossiers uit Valencia geven families eindelijk antwoorden

In dit artikel:

In Valencia zijn tienduizenden dossiers bewaard van militaire processen die na de overwinning van Franco’s troepen op de Republiek begonnen. Ze vertellen onder meer het verhaal van Elena Arrabal Aranda, een vakbondsgezinde conciërge en moeder van drie kinderen, en haar man Enrique Gamborino Richart. Beiden werden na de val van Valencia in maart 1939 opgepakt; Elena zat maanden gevangen en Enrique werd jarenlang van het ene werkbataljon naar het andere gestuurd.

Het Archivo General e Histórico de Defensa in Madrid bewaart ongeveer 250.000 militaire procesdossiers uit heel Spanje, waarvan naar schatting 80.000 uit de regio Valencia komen. Zo’n 50.000 stukken hebben betrekking op de repressie direct na april 1939. Ook latere processen tegen antifranquistische verzetsgroepen en guerrillastrijders zijn opgenomen. Straffen liepen uiteen van verbanning en dwangarbeid tot gevangenis- en doodstraffen.

De Valenciaanse dossiers lagen jarenlang in vochtige kelders in Valencia en raakten door overstromingen deels bedekt met modder en schimmel. In 2008 en 2009 verhuisden ze naar Madrid, waar ze nu in 7.661 dozen zijn geordend. Sinds de digitalisering zes jaar geleden zijn bijna vijf miljoen beelden gescand. Het aantal aanvragen steeg van ongeveer 300 naar 1.000 per maand, vooral door nabestaanden, historici en journalisten.

Volgens archiefdirecteur Guillermo Pastor Núñez kunnen de stukken families helpen bij hun zoektocht naar verzwegen familiegeschiedenissen. Historici waarschuwen wel dat de dossiers het perspectief van het Franco-regime weerspiegelen: processen kwamen geregeld tot stand door marteling, valse aangiften en gebrekkige rechtsbescherming. Daarom moeten ze met andere bronnen worden vergeleken. Nabestaanden van slachtoffers kunnen de dossiers op grond van de Spaanse wet op het democratische geheugen uit 2022 gratis opvragen, per e-mail of in Madrid.