Hooggerechtshof schort stemrecht van duizenden Spanjaarden via ley de nietos voorlopig op

In dit artikel:

Het Spaanse Hooggerechtshof heeft in Madrid na vier uur beraad het stemrecht van een deel van de nieuwe Spanjaarden voorlopig opgeschort. Het gaat om mensen die hun nationaliteit kregen via de zogenoemde ley de nietos, een regeling uit de Ley de Memoria Democrática van 2022. Die wet maakt het onder voorwaarden mogelijk voor kinderen en kleinkinderen van Spanjaarden die tijdens de Burgeroorlog of de dictatuur van Franco naar het buitenland vluchtten om de Spaanse nationaliteit aan te vragen.

Sinds de invoering hebben meer dan een half miljoen mensen de Spaanse nationaliteit verkregen, vooral in Latijns-Amerika. Veel van hen kunnen zich daardoor inschrijven in het kiesregister voor Spanjaarden in het buitenland. De voorlopige maatregel geldt voor de groep die nationaliteit kreeg op basis van een uitvoeringsinstructie van het ministerie van Justitie. Daarin werden mensen die tussen 18 juli 1936 en 31 december 1955 uit Spanje vertrokken in principe als ballingen beschouwd.

De extreemrechtse partijen Vox en Iustitia Europa betwistten de sterke groei van het buitenlandse kiesregister en stapten naar de rechter. Vijf van de zes rechters steunden hun verzoek om een voorlopige maatregel. Volgens de meerderheid kan de toename gevolgen hebben voor toekomstige verkiezingen en vormt die mogelijk een ernstig risico voor de transparantie van het verkiezingsproces. Rechter Alicia Millán vond dat een concreet risico op fraude niet was aangetoond en stemde tegen. Ook bestaat discussie over de vraag of het Hooggerechtshof de instructie wel mag beoordelen, omdat die niet rechtstreeks is aangevochten.

De maatregel blijft voorlopig van kracht; er zijn momenteel geen landelijke verkiezingen gepland. Het hof verwacht in december een definitieve uitspraak. Die kan verder gaan dan het kiesrecht. De rechters onderzoeken namelijk ook of de ruime uitleg van Justitie wel overeenkomt met de wet. Als de instructie ongeldig wordt verklaard, kunnen ook de gevolgen voor de verleende nationaliteiten ter discussie komen te staan, al is nog onduidelijk wat dat precies zou betekenen. In 164 Spaanse gemeenten staan inmiddels minstens evenveel kiezers in het buitenland geregistreerd als in Spanje, hoewel dat niet uitsluitend door de ley de nietos komt.