IJsgrotten in de Pyreneeën smelten in rap tempo: duizenden jaren klimaatgeschiedenis dreigen te verdwijnen

In dit artikel:

In de hoge Pyreneeën onderzoeken Spaanse wetenschappers ijsgrotten die een uniek klima- en biologisch archief vormen. In het ijs zijn onder meer bladeren, stuifmeel, plantaardig DNA en resten van duizenden jaren oude bacteriën en virussen bewaard gebleven. Door de snelle opwarming dreigt dit archief echter verloren te gaan.

In grot A294 in het Cotiella-massief, in de provincie Huesca, ligt ijs dat ongeveer 6.100 jaar oud is: het oudste bekende ijs dat uit samengeperste sneeuw is gevormd. De donkere lagen in de ijswand leggen informatie vast over vroegere klimaten en de vegetatie op de berghellingen. Volgens het Museo Nacional de Ciencias Naturales kan het ijs daar binnen enkele jaren volledig verdwijnen.

De Pyreneeën behoren tot de gebieden waar ijsgrotten het snelst smelten. Sinds 1949 is de gemiddelde temperatuur er met 1,3 graden gestegen, bijna twee keer zoveel als wereldwijd. Sinds kort komt de temperatuur in de grotten ruim vier maanden per jaar boven het vriespunt. Vooral warme regen tijdens zware zomeronweders versnelt het smelten. In sommige grotten verdwijnt jaarlijks tot twee meter ijs; de hittegolf van 2022 was volgens de onderzoekers een belangrijk keerpunt.

Paleo-ecoloog María Leunda, onderzoeker Miguel Bartolomé en klimaatwetenschapper Ernesto Tejedor willen vijftien grotten bezoeken om nog zoveel mogelijk monsters veilig te stellen. Dat vereist lange klimtochten, speleologie-uitrusting en soms hulp van muilezels of een helikopter. Bureaucratische vertraging bij vergunningen en financiering maakt de reddingsoperatie moeilijk, terwijl de onderzoekers juist snel moeten handelen.

Eerdere analyses laten zien dat ongeveer 5.700 jaar geleden, tijdens een warmere periode, bossen hoger in de Pyreneeën groeiden dan nu. Het genetische materiaal van micro-organismen kan bovendien nieuwe inzichten opleveren en mogelijk helpen bij de ontwikkeling van antibiotica. Veel van deze resten zijn zo moeilijk te identificeren dat wetenschappers spreken van ‘biologische donkere materie’.

Naast het grottenonderzoek reconstrueert Tejedor vroegere klimaatschommelingen met jaarringen in oude houten balken uit boerderijen en verdedigingstorens. Omdat levende bomen hooguit enkele honderden jaren oud worden, bieden middeleeuwse bouwwerken een langer archief. Zijn onderzoek wijst erop dat hittegolven tegenwoordig steeds vaker gelijktijdig grote delen van Europa treffen. Ook dat maakt het behoud van de natuurlijke klimaatgegevens uit de Pyreneeën urgent.