In helft van de Spaanse gemeenten ligt nitraat in drinkwater boven voorgestelde risicogrens
In dit artikel:
In meer dan de helft van de Spaanse gemeenten met beschikbare nitraatmetingen overschreed het drinkwater in 2024 op enig moment het door een groep wetenschappers voorgestelde veilige niveau van 6 mg/l, stelt Greenpeace op basis van een nieuwe wetenschappelijke beoordeling en gegevens uit het Spaanse drinkwaterregister SINAC. De huidige wettelijke grens blijft echter 50 mg/l.
De aanleiding is een internationale evaluatie in opdracht van het Deense ministerie van Milieu: onderzoekers concluderen dat nitraten al bij veel lagere concentraties gezondheidsrisico’s kunnen geven dan tot nu toe in wetgeving is vastgelegd. Daarom adviseren zij de wettelijke bovengrens te verlagen naar 6 mg/l — bijna negen keer strenger dan de bestaande norm die oorspronkelijk vooral baby's moest beschermen tegen acute problemen.
Cijfers uit SINAC en analyses van onderzoeksplatform DATADISTA laten zien dat in 2024 in 332 gemeenten de wettelijke grens van 50 mg/l tijdelijk werd overschreden. DATADISTA schat dat daardoor minstens 257.000 mensen in die gemeenten tijdelijk geen kraanwater konden gebruiken om te drinken, te koken of tanden te poetsen. Het aantal getroffen gemeenten nam snel toe: 29% meer dan een jaar eerder en 94% meer dan twee jaar eerder — deels door betere rapportage, maar ook een teken dat monitoring nog niet overal op orde is.
Als men de wetenschappelijk geadviseerde grens van 6 mg/l zou hanteren, betroffen de overschrijdingen 3.192 gemeenten (51,17% van de plekken met meetgegevens). Bovendien ontbreekt in bijna een kwart van de gemeenten voldoende meetdata om een betrouwbaar oordeel te geven.
Naast plaatsen waar 50 mg/l wordt overschreden bestaan er 'kritieke zones' waar langdurig boven 30 mg/l wordt gemeten; die gebieden vereisen al sinds 2023 maatregelen. DATADISTA rekent uit dat meer dan een miljoen mensen in zulke kritieke zones wonen.
Regionaal zijn de problemen het sterkst in landbouw- en veeteeltintensieve gebieden: Castilla y León (987 gemeenten met ≥6 mg/l, waarvan 198 boven 50 mg/l), gevolgd door Catalonië (413), Andalusië (370), Valencia (330), Castilla‑La Mancha (309), Aragón (305) en Galicië (111). Greenpeace wijst op de rol van kunstmest en mestoverschotten uit de veehouderij; volgens EU-schattingen hangt 81% van de landbouwse stikstof in watersystemen direct of indirect samen met veeteelt.
Lokale voorbeelden illustreren de schaal: een burgerwetenschapsproject van de Universiteit van Burgos toonde begin 2024 aan dat in 39 van 146 onderzochte plaatsen het kraanwater boven 50 mg/l zat; dat kan zeker 53.341 inwoners hebben blootgesteld aan ongeschikt drinkwater. Ook veel natuurlijke bronnen bleken onveilig.
De kwestie staat al langer op de politieke agenda. In 2024 werd Spanje door het EU‑hof veroordeeld wegens onvoldoende aanpak van nitraatvervuiling. Greenpeace dringt nu aan op toepassing van het voorzorgsbeginsel en snelle aanscherping van de norm, terwijl sectororganisaties en lokale waterbedrijven waarschuwen dat naast zuivering vooral bronbescherming en meer capaciteit bij kleine gemeenten nodig zijn.