María Pacheco: de Leeuwin van Castilië die Toledo niet opgaf

In dit artikel:

María López de Mendoza y Pacheco werd rond 1496 geboren in een invloedrijke adellijke familie in Granada. Op haar vijftiende trouwde ze met Juan de Padilla, een edelman uit Toledo. Het echtpaar verhuisde in 1518 naar die stad, die later het middelpunt van María’s politieke en militaire optreden zou worden.

In Castilië groeide aan het begin van de zestiende eeuw de weerstand tegen koning Karel I, de latere keizer Karel V. Zijn buitenlandse adviseurs en verzoeken om geld voor Europese oorlogen leidden tot de Opstand van de Comuneros. Padilla werd een van de leiders, terwijl María in Toledo steeds meer betrokken raakte bij het bestuur en het verzet.

Na de beslissende nederlaag van de Comuneros bij Villalar op 23 april 1521 werden Padilla en twee andere leiders gevangengenomen en de volgende dag onthoofd. María besloot de strijd voort te zetten. Eerst vanuit haar woning en later vanuit het Alcázar organiseerde ze de verdediging van Toledo. Ze liet de poorten bewaken, versterkingen en artillerie aanvoeren, benoemde legeraanvoerders en hief belastingen om de troepen te betalen. Toen het geld opraakte, liet ze zilver uit de kathedraal vorderen. Om de orde te handhaven richtte ze zelfs de kanonnen van het Alcázar op de stad.

Toledo hield maanden stand, hoewel haar harde beleid binnen de stad steeds meer weerstand opriep. Een wapenstilstand in oktober 1521 maakte tijdelijk een einde aan de gevechten, maar in februari 1522 laaide het verzet opnieuw op. Koninklijke troepen heroverden het Alcázar snel, waarna María met haar jonge zoon verkleed als boerin uit Toledo vluchtte.

Ze ontkwam naar Portugal en bracht daar de rest van haar leven in ballingschap door. Karel I sloot haar uit van de algemene gratie en liet haar in 1524 bij verstek ter dood veroordelen. María overleed in 1531 in Porto. Haar maandenlange verzet maakte haar tot een van de bekendste figuren van de Comunero-opstand. In Toledo herinneren onder meer een standbeeld en straatnamen aan haar; de opstand wordt jaarlijks op 23 april herdacht, tegenwoordig de feestdag van Castilië en León. De bijnaam ‘La Leona de Castilla’ ontstond overigens pas eeuwen later en werd vooral door toneel en film bekend.