María Zambrano: grootse vrouw uit de Spaanse geschiedenis
In dit artikel:
María Zambrano (1904-1991), geboren in Vélez-Málaga, was een invloedrijke Spaanse filosoof en essayist die in Nederland nauwelijks bekend is, maar in Andalusië en Spanje als een van de grootste denkers van de twintigste eeuw wordt gezien. Opgegroeid in een intellectueel milieu en geschoold onder José Ortega y Gasset, ontwikkelde Zambrano een eigen filosofische stijl die zich onderscheidde door haar poëtische en intuïtieve benadering, genaamd “razón poética” (poëtische rede). Ze combineerde denken met gevoel, ervaring en verbeelding, en streefde ernaar filosofie te verbinden met stilte, intuïtie en maatschappelijk engagement.
Tijdens de Spaanse Burgeroorlog sloot ze zich aan bij de idealen van de Spaanse Republiek, waarna ze vanwege het opkomende Franco-regime in ballingschap moest gaan. Haar exil voerde haar langs verschillende landen zoals Cuba, Mexico, Frankrijk en Italië, waar ze ondanks haar fragiele gezondheid bleef schrijven en belangrijke werken publiceerde. Ze stond in contact met andere prominente intellectuelen als Pablo Neruda en Albert Camus.
Pas na de dood van dictator Franco keerde Zambrano in de jaren tachtig terug naar Spanje, waar ze eindelijk de erkenning kreeg die ze verdiende. Ze won prestigieuze prijzen, waaronder de Premio Príncipe de Asturias in 1981 en als eerste vrouw ooit de Premio Cervantes in 1988, dé hoogste literaire onderscheiding in de Spaanstalige wereld. Haar werk blijft uitdagend en moeilijk te classificeren, vooral omdat het afwijkt van de rationele traditie en ruimte biedt voor intuïtie en het ongewisse.
Hedendaags wint María Zambrano opnieuw aan betekenis, met haar ideeën die aansluiten bij actuele thema’s zoals vrouwengeschiedenis, maatschappelijke betrokkenheid en innerlijke vrijheid. Ze inspireert jonge kunstenaars en denkers die de kloof tussen hoofd en hart willen overbruggen. In haar geboortestad Vélez-Málaga is het culturele centrum van de stichting María Zambrano gewijd aan haar nalatenschap, waar bezoekers meer kunnen leren over haar leven en gedachtegoed. Haar naam prijkt ook op het station María Zambrano in Málaga, als stille herinnering aan haar bijdrage aan de strijd voor vrijheid en verbeelding via woord en filosofie.