San Fermín, tien jaar na La Manada

In dit artikel:

De San Fermín-feesten in Pamplona vallen dit jaar samen met tien jaar sinds de groepsverkrachting die bekend werd als La Manada en Spanje diep schokte. In juli 2016 werd daar een 18-jarige vrouw uit Madrid in minder dan drie kwartier door vijf mannen uit Sevilla verkracht. De zaak leidde eerst tot woede door een opvallend milde rechterlijke kwalificatie: in 2018 werden de mannen aanvankelijk veroordeeld voor seksueel misbruik, niet voor verkrachting, omdat de rechter destijds vond dat er geen bewezen geweld of voldoende verzet was. Dat oordeel ontketende massale demonstraties in heel Spanje onder leuzen die benadrukten dat toestemming centraal moest staan.

De maatschappelijke druk zorgde uiteindelijk voor een omslag. In 2019 oordeelde het Hooggerechtshof alsnog dat het om verkrachting ging en verhoogde het de straf. Later volgde in 2022 de zogenoemde solo sí es sí-wet, die expliciete instemming als basis voor seksuele toestemming vastlegt. Die wet moest een bredere cultuuromslag brengen, maar riep ook kritiek op omdat sommige straffen door nieuwe strafmaten juist werden verlaagd.

Tien jaar later is La Manada uitgegroeid tot een symbool van verandering in de Spaanse omgang met seksueel geweld. Sinds 2017 publiceert de overheid cijfers over zedendelicten apart, en in Pamplona zijn rond San Fermín extra preventiemaatregelen, meldpunten en hulpvoorzieningen ingevoerd. Toch laat de groei van het aantal meldingen zien dat het probleem nog lang niet verdwenen is; volgens het ministerie melden meer slachtoffers zich nu wél, mede doordat de drempel om aangifte te doen lager is geworden.