Spanje steeds vaker onder Saharastof: calima blijft langer hangen
In dit artikel:
Calima — de uit de Sahara afkomstige stofwolken — doet zich steeds vaker en langduriger voor in Spanje. Begin april trok een brede wolk Saharastof over de Canarische Eilanden en schoof daarna van de oostelijke eilanden naar Gran Canaria, Tenerife en de rest van de archipel. Vorige week bedekte een grote laag stof vrijwel het hele Canarische gebied en ook deze week wordt opnieuw calima verwacht, met name dinsdag en woensdag: lage druk ten zuidwesten van het Iberisch Schiereiland voert vochtige, koele lucht en Saharastof aan, waardoor troebele luchten, kans op modderregen en verslechterde luchtkwaliteit optreden. Door zuidelijke windstromen kunnen ook delen van West- en Zuid-Spanje te maken krijgen met bewolking en neerslag; lokaal dalen de temperaturen met 10–12 graden ten opzichte van bijna 30°C van de afgelopen dagen.
Het ontstaan van calima is eenvoudig: harde wind heft grote hoeveelheden stof op uit de Sahara en transporteert die over lange afstanden. Spanje is extra kwetsbaar vanwege de korte afstand tot Noord-Afrika; de Canarische Eilanden worden het vaakst getroffen, maar steeds vaker bereikt het stof ook het vasteland. Meteorologen signaleren dat episodes vaker voorkomen of langer aanhouden, iets wat deels samenhangt met verschuivende weergolven, hogere temperaturen en aanhoudende droogte. Ook veranderingen in Noord-Afrika — zoals verdroging van bodems en landdegradatie in gebieden als de Sahel — maken stofpluimen krachtiger bij de bron.
De gevolgen zijn zowel zichtbaar als gezondheidskundig relevant. Luchtkleuren variëren van grauw tot diep-oranje; fijnstofconcentraties kunnen lokaal sterk stijgen, wat leidt tot geïrriteerde ogen, hoesten, benauwdheid en verergering van astma of andere luchtwegklachten. Mensen met hartproblemen lopen eveneens extra risico. De gezondheidsdienst op de Canarische Eilanden riep recent groepen als kinderen, ouderen, zwangeren, rokers en buitenwerkers op om inspanning buiten te vermijden, binnen te blijven, ramen gesloten te houden, stof met een vochtige doek te verwijderen en bij verslechtering van klachten medische hulp te zoeken.
Calima heeft ook economische en praktische neveneffecten: verminderde zichtbaarheid op de weg, met vuile auto’s en terrassen als gevolg, een lagere opbrengst van zonnepanelen door minder zoninstraling, en modderregen die oppervlakken hardnekkig bevuilt. Het fenomeen blijft niet tot Spanje beperkt; Portugal, Frankrijk, Duitsland en zelfs het Verenigd Koninkrijk meldden in recente jaren vaker Saharastof.
Wie de situatie lokaal wil volgen, kan terecht bij de Spaanse weerdienst AEMET, weerplatforms zoals Windy en Europese luchtkwaliteitsdiensten als Copernicus, evenals diverse luchtkwaliteitsapps. Omdat Spanje vanwege zijn ligging tot de meest blootgestelde Europese landen behoort, is blijvende monitoring, tijdige waarschuwingen en duidelijke gezondheidsvoorlichting van groot belang voor de komende jaren.