Treinramp bij Urda: feiten en fabels

In dit artikel:

Na de treinramp bij Urda in de Spaanse provincie Toledo verspreidden zich vrijwel onmiddellijk valse berichten en beelden via sociale media. Op 28 oktober botste een hogesnelheidstrein van Renfe op een stilstaande trein van Iryo op de lijn tussen Madrid en Sevilla. Daarbij vielen volgens de voorlopige cijfers 69 doden en raakten tientallen mensen gewond. Inmiddels zijn 66 slachtoffers geïdentificeerd: 54 Spanjaarden en twaalf buitenlanders uit negen landen.

Factcheckers van Newtral en Maldita ontdekten dat veel onlinebeelden niet uit Urda kwamen. Minstens vier foto’s waren gemaakt bij de treinramp in Adamuz in januari; andere beelden betroffen ongelukken in Angrois, Catalonië, Zaragoza en Cartagena. Ook een video van een trillende treincoupé bleek al sinds 2020 online te circuleren. Twee veel gedeelde afbeeldingen waren met kunstmatige intelligentie gemaakt en bevatten een onzichtbaar SynthID-watermerk.

Familieleden van slachtoffers werden bovendien doelwit van misleidende sms’jes. Daarin deed iemand zich voor als de Guardia Civil en meldde dat een vermist familielid was geïdentificeerd. De autoriteiten benadrukken dat nabestaanden bij rampen persoonlijk worden geïnformeerd, nooit telefonisch of per sms. Vermoedelijk werden telefoonnummers verzameld via berichten op sociale media, maar de afzenders en hun motief zijn nog onbekend.

Er is ook geen bewijs voor online beschuldigingen over sabotage, hackers of betrokkenheid van buitenlandse inlichtingendiensten. Een oude video waarin de Israëlische premier Benjamin Netanyahu Spanje zou bedreigen met stroomstoringen en treinongelukken, bevatte geen dergelijke dreiging. Evenmin waren er aanwijzingen dat computersystemen van Spaanse ministeries die ochtend waren uitgevallen.

Volgens minister van Transport Óscar Puente viel rond 8.30 uur het treinbeveiligingssysteem LZB uit. Daardoor kwamen zes treinen automatisch tot stilstand. Om 8.36 uur gaf het controlecentrum van spoorbeheerder Adif in Madrid de Renfe-trein toestemming om verder te rijden, hoewel het spoor bezet was en het sein rood stond. Als rijden al was toegestaan, had dat volgens Puente alleen op zicht en met maximaal 40 kilometer per uur gemogen. De trein reed nog 25 kilometer en botste omstreeks 8.53 uur op de stilstaande Iryo. Puente noemde de beslissing onverklaarbaar.

De rechtbank in Orgaz leidt het strafrechtelijk onderzoek en heeft de zwarte dozen in beslag genomen. Ook worden gegevens uit het controlecentrum onderzocht. De spoorwegongevallencommissie CIAF voert daarnaast een technisch onderzoek uit. De autoriteiten waarschuwen intussen om beelden en berichten over de ramp alleen na controle bij betrouwbare media te delen.