Vervuiling maakt drinkwater in Spanje onbruikbaar

In dit artikel:

In het noorden van de Spaanse provincie Córdoba is stuwmeer La Colada, bedoeld als reserve voor de drinkwatervoorziening van ongeveer 80.000 inwoners, nog altijd ernstig vervuild. Bij Pozoblanco stroomt volgens actievoerders vervuild water met hoge concentraties fosfaat en ammoniak via de rivier Guadarramilla vrijwel ongezuiverd het meer in. De vervuiling wordt vooral in verband gebracht met intensieve veehouderij, mestlozingen en gebrekkige rioolwaterzuivering.

De gevolgen werden drie jaar geleden duidelijk, toen het normale drinkwaterreservoir Sierra Boyera door droogte droogviel. De autoriteiten verbonden de regio daarom met La Colada, maar het overgehevelde water bleek zo vervuild dat de Andalusische regering het op 17 april 2023 ongeschikt voor consumptie verklaarde. De zuiveringsinstallatie kon het water niet veilig drinkbaar maken. Inwoners waren vervolgens ongeveer een jaar aangewezen op tankwagens en flessenwater. Sommigen meldden huidklachten; bedrijven, waaronder bakkerijen en vleesverwerkers, ondervonden problemen met productie en schoonmaak. Het vertrouwen in kraanwater is sindsdien sterk gedaald: volgens een enquête drinkt nog slechts 15 procent van de inwoners kraanwater, tegenover 60 procent vóór de crisis. Het aandeel dat flessenwater gebruikt, steeg van 25 naar ruim 72 procent.

Actiegroep Unidos por el Agua probeert sindsdien een structurele oplossing af te dwingen. Coördinator Miguel Aparicio ging tijdens de crisis met anderen in hongerstaking, maar een overleg met betrokken overheden liep op niets uit. Volgens de actievoerders botsen economische belangen van de veehouderij met de bescherming van waterbronnen en krijgt het landelijke gebied onvoldoende politieke aandacht. Ook burgemeester Juan Díaz van El Viso klaagt dat zijn recreatiegebied aan La Colada leegstaat omdat zwemmen er verboden is. Hoewel het meer voor ongeveer 90 procent gevuld is, kan het niet als drinkwaterbron of recreatieplas worden gebruikt.

La Colada werd al in 2008 aangewezen als kwetsbaar voor nitraatvervuiling uit de landbouw. De waterautoriteit Confederación Hidrográfica del Guadiana (CHG) zegt sinds 2018 91 procedures te zijn gestart wegens vervuilende lozingen. Tegelijk erkent de instantie dat de ecologische toestand van het waterlichaam sinds 2012 onvoldoende of slecht is. Volgens milieuactivist Juan José Rodríguez Jurado tonen metingen aan dat fosfaat- en ammoniakwaarden nog steeds ver boven de wettelijke normen liggen. Hij heeft daarom opnieuw meldingen gedaan bij de waterautoriteit, de milieupolitie en het Openbaar Ministerie.

De regio telt naar schatting 750.000 tot 800.000 dieren. Traditionele, extensieve veeteelt in de dehesa maakt steeds vaker plaats voor grote koeien- en varkensbedrijven, terwijl droogte door klimaatverandering toeneemt. Volgens de actievoerders wordt mest soms rechtstreeks in sloten en beekjes geloosd. Ook drie rioolwaterzuiveringsinstallaties in de Zona Norte voldeden volgens eerder onderzoek niet aan de wettelijke normen. Voor de installatie in Pozoblanco is een renovatie van 6,3 miljoen euro bijna voltooid; de CHG zegt bij recente inspecties geen overschrijdingen van emissiegrenzen te hebben vastgesteld. De vervuiling bij de bron, met name bij veehouderijen en gebrekkige infrastructuur, blijft volgens critici echter onvoldoende aangepakt.

Een belangrijke oorzaak van de trage reactie is de versnippering van het Spaanse waterbeheer. Verschillende overheden zijn verantwoordelijk voor veehouderij, nitraatregels, rioolwater, waterkwaliteit, drinkwaterlevering en noodvoorzieningen. Daardoor is niet één instantie verantwoordelijk voor de hele waterketen. Het Spaanse ministerie van Milieu erkende eerder dat samenwerking en informatie-uitwisseling tussen bestuurslagen tekortschieten. De Europese Commissie startte in 2025 bovendien een inbreukprocedure tegen Spanje wegens een gebrekkige omzetting van de Europese Drinkwaterrichtlijn, onder meer omdat risico’s voor drinkwatersystemen onvoldoende verplicht in kaart worden gebracht.

De noodvoorziening uit 2023 kostte 5,8 miljoen euro. Voor nieuwe infrastructuur is nog eens 15 miljoen euro begroot, plus 4 miljoen voor verbetering van de zuivering bij Sierra Boyera. Aparicio vindt dat geld grotendeels verspild zolang de vervuiling niet wordt voorkomen. Volgens het Europese beginsel ‘de vervuiler betaalt’ zouden de kosten niet automatisch bij burgers moeten terechtkomen, maar het is lastig om bij meerdere bronnen één vervuiler aan te wijzen. Hoogleraar waterrecht Marleen van Rijswick pleit daarom voor een verdeling van kosten over sectoren, zoals landbouw en riolering.

Het probleem beperkt zich niet tot Córdoba. Volgens een analyse van nationale SINAC-gegevens overschrijden in oktober 2026 183 Spaanse gemeenten de nitraatlimiet; in 1.115 gemeenten zijn de waarden kritiek en voor 428 gemeenten ontbreken metingen. In totaal kan dit meer dan twee miljoen mensen raken. Greenpeace onderzoekt daarom zelf gemeenten waar officiële gegevens ontbreken.

De volgende droogte kan Sierra Boyera opnieuw laten leeglopen. Dan wordt La Colada mogelijk weer noodzakelijk voor de drinkwatervoorziening, terwijl de inwoners nog altijd twijfelen aan de kwaliteit ervan. Volgens deskundigen blijft Spanje, ondanks de interne bevoegdheidsverdeling, als EU-lidstaat verantwoordelijk voor naleving van de waterregels. De inwoners hopen daarom dat overheden eindelijk gezamenlijk ingrijpen voordat de volgende crisis uitbreekt.