Waarom Spanjaarden twee achternamen hebben
In dit artikel:
In Spanje hebben vrijwel alle mensen twee achternamen: de eerste afkomstig uit de vaderslijn en de tweede uit die van de moeder. Dit systeem is al eeuwenlang ingebed in de Spaanse administratie en cultuur: sinds de invoering van de burgerlijke stand in de 19e eeuw zijn beide familienamen officieel verankerd en op identiteitsdocumenten terug te vinden. In de praktijk krijgt een pasgeboren kind de eerste achternaam van beide ouders; bij de volgende generatie worden weer alleen die eerste achternamen doorgegeven, waardoor combinaties per generatie verschuiven.
In 2017 werd de volgorde van die twee achternamen veranderd: ouders mogen sindsdien zelf bepalen welke achternaam eerst komt. Lukt het hen niet om daarover overeenstemming te bereiken, dan beslist de ambtenaar van de burgerlijke stand. Het doel van die wijziging was gelijkheid tussen ouders, maar in de praktijk verandert er weinig: in 2024 koos slechts ongeveer 0,5% van de ouders ervoor om de achternaam van de moeder op de eerste plaats te zetten.
Een huwelijk verandert de achternamen van partners niet; mannen en vrouwen behouden hun eigen twee namen. Dat betekent dat de familienamen van kinderen primair bepaald worden door de achternamen van de ouders, niet door een naamswisseling bij trouwen. In alledaags gebruik ontstaat echter vaak een informele hiërarchie: de eerste achternaam is het meest zichtbaar en wordt het meest gebruikt, terwijl de tweede vaker wegvalt in gesprekken of krantenkoppen.
Soms krijgt die tweede achternaam juist extra betekenis. Journalisten en activisten hebben voorbeelden gegeven waarin de achternaam van de moeder nadrukkelijker zichtbaar wordt gemaakt, bijvoorbeeld als eerbetoon aan zorgende moeders of om een zeldzame familienaam te bewaren. De krant El País beschreef een journalist die voortaan beide namen tekent om zijn moeder te eren; rond Internationale Vrouwendag voerde Diario de Sevilla een actie waarbij redacteuren de initialen van het vadersnaam gebruikten en de volledige moedersnaam plaatsten om aandacht te vragen voor onzichtbare zorgtaken.
Voor buitenlandse ouders die in Spanje wonen speelt het Spaanse naamrecht vaak mee, maar in sommige gevallen blijft het recht van het land van herkomst gelden. Nederlanders volgen meestal het Nederlandse naamrecht; sinds 2024 is daar ook de mogelijkheid voor dubbele achternamen, maar het Nederlandse stelsel wijkt nog steeds af van de eeuwenoude Spaanse praktijk.