Wonen in een camper als pure noodzaak in plaats van vrije keuze op Spaanse eilanden
In dit artikel:
Op de Balearen en Canarische Eilanden is wonen in campers, caravans en geïmproviseerde kampen geen keuze meer voor vrijgevochten reizigers maar een overlevingsstrategie voor steeds meer bewoners. Een reportage van Cadena SER over gepensioneerde Javier González in Palma de Mallorca illustreert dat mensen met een inkomen – zelfs gepensioneerden of werknemers in vaste banen – door de hoge huren en het gebrek aan betaalbare woningen buiten de reguliere woningmarkt vallen. Eind maart stonden volgens de omroep zo’n 150 caravans op de parkeerplaats bij Son Hugo, een plek die langzaam verandert in een semi-permanente woonwijk met gezinnen, seizoenswerkers en kwetsbare inwoners.
De onderliggende oorzaak is dubbel: schaarse bouwruimte en een huurmarkt die onder grote druk staat door massatoerisme. Op eilanden als Ibiza, Tenerife, Gran Canaria en Lanzarote ontstaan op meerdere locaties informele nederzettingen: van tentenkampen tot caravandorpen langs kustwegen en in toeristische zones. De locaties liggen vaak juist bij toeristische centra, waar veel seizoenswerk is maar wonen voor gewone inkomens nauwelijks nog te betalen is. Ook in Palma nemen plekken als Son Hugo en Son Oliva toe; op Ibiza kwamen eerder Can Rova en Es Gorg onder de aandacht.
Leven in deze noodhuisvesting betekent vaak gebrek aan basisvoorzieningen en onzekerheid: bewoners gebruiken sportvoorzieningen om te douchen, rekenen op zonnepanelen en wasserettes, en betalen soms honderden euro’s per maand voor een caravan zonder dat het als volwaardige woning telt. Voor sommige mensen leidt het ontbreken van een vast woonadres zelfs tot praktische problemen met inschrijving, toegang tot zorg en andere rechten.
De wooncrisis werkt door in de economie. Bedrijven in toerisme, horeca en bouw kampen met grote personeelsproblemen omdat werknemers geen betaalbare woonruimte kunnen vinden. Op Ibiza moest volgens recente cijfers driekwart van de mkb-bedrijven de lonen verhogen om personeel te werven of te behouden; veel ondernemers noemen het huidige toeristische model onhoudbaar. Op de Canarische Eilanden stonden vorige zomer ongeveer 60.000 vacatures tegenover circa 150.000 werklozen, maar veel van die banen blijven onbezet omdat wonen in de buurt onbetaalbaar is. Sommige bedrijven bieden noodoplossingen zoals hogere lonen, tijdelijke huisvesting of het invliegen van personeel, maar dat lost het structurele probleem niet op; restaurants en hotels laten diensten vervallen of sluiten gedeeltelijk door gebrek aan personeel.
Politici en experts wijzen op een aantal oplossingsrichtingen: substantieel meer sociale en betaalbare woningen, strictere handhaving en beperking van illegale toeristische verhuur, en fatsoenlijke huisvesting voor seizoenswerkers. Zij pleiten voor veel actiever overheidsingrijpen op de huurmarkt. Tot die structurele maatregelen worden genomen blijven ontruimingen en verplaatsing van kampen een terugkerend patroon: de kampen verdwijnen niet echt maar verplaatsen zich, terwijl de onderliggende schaarste en toeristische druk onverminderd voortbestaan.