Zand als batterij: Spaanse industrie kijkt hoopvol naar Finland

In dit artikel:

Een oud Spaans spoorwegprincipe krijgt een moderne, grootschalige toepassing in de vorm van zandbatterijen. Daarbij wordt overtollige wind- en zonnestroom gebruikt om verpulverd gesteente sterk te verhitten, waarna de opgeslagen warmte geleidelijk kan worden benut. In het Finse Pornainen staat sinds 2025 de grootste installatie ter wereld: een tank van 13 meter hoog en 15 meter breed met 2.000 ton steatiet, die tot bijna 600 graden Celsius wordt verwarmd en het dorp van warmte voorziet.

Voor Spanje zien deskundigen vooral mogelijkheden in de industrie, omdat het land geen uitgebreid stadsverwarmingsnet heeft. Fabrieken in onder meer de voedingsmiddelen-, chemische en materialensector gebruiken veel warmte van middelhoge tot hoge temperatuur. Die kan rechtstreeks uit een zandbatterij komen, waardoor minder energie verloren gaat dan wanneer warmte eerst in elektriciteit wordt omgezet. De techniek kan bovendien helpen om pieken in de groeiende productie van zonne- en windenergie op te vangen. Zand is goedkoop en warmteopslag relatief betaalbaar.

Ook woningverwarming is onderzocht. Een Litouwse simulatie liet zien dat een ondergronds zandreservoir, gekoppeld aan zonnepanelen, een huis volledig zou kunnen verwarmen. Aanvankelijk ging echter meer dan een derde van de energie verloren aan de koude bodem en het systeem vereist een nauwkeurige afstemming van volume, isolatie en bodemgesteldheid.

De techniek staat nog voor praktische obstakels: het verplaatsen van zand bij hoge temperaturen vraagt speciale hijssystemen, die nog niet op grote schaal worden geproduceerd. Het gebruikte steatiet is bovendien geen bouwzand, maar een bijproduct van de kachelindustrie. Daardoor vormt de wereldwijde schaarste aan geschikt bouwzand geen directe bedreiging voor zandbatterijen.