Zes op de tien Spaanse kastelen dreigen te verdwijnen
In dit artikel:
Spanje bezit naar schatting tienduizenden kastelen en verdedigingswerken, maar een groot deel verkeert in zodanig verval dat experts waarschuwen voor grootschalig verlies van erfgoed. Doordat veel bouwwerken eeuwenlang niet meer functioneerden, zijn ze verwaarloosd, geplunderd als steengroeve of beschadigd door slecht uitgevoerde restauraties; bijkomende factoren zijn erosie en grondverschuivingen. Het probleem kreeg recent zichtbaar profiel toen in maart een toren van het kasteel van Escalona (Toledo) instortte — zulke instortingen zijn volgens onderzoekers niet uitzonderlijk.
Een belangrijke hinderpaal voor behoud is het ontbreken van een actueel, nationaal overzicht. Het enige officiële register stamt uit 1968 en is verouderd; de Asociación Española de Amigos de los Castillos telt meer dan 10.000 kastelen maar verwacht dat het echte aantal bijna twee keer zo groot kan zijn. Archeoloog Miguel Ángel Bru noemt het beschamend dat Spanje geen volledige inventaris heeft, terwijl landen als Frankrijk en Duitsland die wel hebben. Zonder nauwkeurige inventarisatie en documentatie is gerichte bescherming lastig tot onmogelijk.
Bestuurlijke versnippering versterkt het probleem: autonome regio’s hanteren vaak eigen regels voor erfgoedbeheer, soms tegenstrijdig met de nationale erfgoedwet van 1985. Daardoor blijft veel behoudswerk tussen wal en schip vallen en ontbreken coherente prioriteiten en financiering. Investeringen concentreren zich doorgaans op toeristisch aantrekkelijke kastelen; afgelegen forten blijven zo aan hun lot overgelaten, hoewel die juist vaak authentieke middeleeuwse kenmerken behouden hebben.
Voorbeelden van ernstig bedreigde of deels ingestorte bouwwerken zijn Almonacid (Toledo), Peñarroya (Ciudad Real) en delen van stadsmuren in Salamanca en Lugo. Specifieke casussen met structurele risico’s zijn het kasteel van Oreja (grens Toledo/Aranjuez), waar ook misbruik plaatsvindt door illegale bewoning en feesten, en de toren van Mota del Marqués (Valladolid) die schijnbaar half "in de lucht hangt". Bru schat dat ongeveer 60% van de kastelen het risico loopt volledig in te storten; bij kleinere brokken schijnt dat percentage zelfs rond de 80% te liggen. Tegelijkertijd zijn er positieve restauratievoorbeelden, zoals in Belmonte de Campos (Palencia) en Ucero (Soria).
Architect Ignacio Gil Crespo en andere specialisten benadrukken dat de huidige generatie de verantwoordelijkheid draagt om deze erfgoedvoorraad goed te documenteren en te beschermen, zodat toekomstige generaties weten wat verloren dreigt te gaan. Zonder een landelijk, up-to-date overzicht en een gecoördineerde aanpak blijft veel van Spanje’s middeleeuwse bouwkundig erfgoed kwetsbaar — een erfgoed dat in Europa door authenticiteit juist bijzonder waardevol is.