Zijn oude gebouwen in Spanje aardbevingsbestendig? Experts twijfelen

In dit artikel:

Spanje heeft sinds de zware aardbeving bij Arenas del Rey in 1884 geen vergelijkbare ramp meer meegemaakt. Die beving had naar schatting een magnitude van 6,5, kostte ruim 800 mensen het leven en verwoestte ongeveer 4.400 gebouwen. Volgens seismoloog Amadeo Benavent maakt de lange rustige periode de kans op een nieuwe zware beving niet kleiner. In de Spaanse geschiedenis komen zulke bevingen gemiddeld ongeveer twee keer per eeuw voor. Voor de regio Granada acht hij uiteindelijk een beving tot magnitude 7 mogelijk.

Zo’n beving zou veel krachtiger zijn dan de magnitude-4,8 die Granada deze week voelde. De schaal van Richter is niet lineair: iedere stap betekent ongeveer dertig keer meer energie. Een magnitude 7 zou daardoor circa 900 keer meer energie vrijmaken dan de recente beving. Carlos González van de Spaanse Nationale Seismische Dienst acht een dergelijke kracht mogelijk, maar verwacht op basis van de bekende breuklijnen geen veel zwaardere beving. Wanneer of waar die zich voordoet, valt volgens hem niet te voorspellen. Ook geoloog Manuel Regueiro waarschuwt dat aardbevingen geen vast honderdjarig ritme volgen, omdat onder meer de beweging van de Afrikaanse plaat een rol speelt.

Een berekening van het Instituto Volcanológico de Canarias geeft wel een beeld van het langetermijnrisico. Op basis van duizend jaar aan gegevens schat het instituut de kans op een zware beving op het Spaanse vasteland in de komende vijftig jaar op 74 procent. Over een periode van honderd jaar loopt die kans op tot 92 procent.

De recente reeks bevingen in Granada, die op 14 augustus begon, heeft inmiddels meer dan 12.500 schadeclaims opgeleverd. De voorlopige schade wordt geraamd op 35 miljoen euro, maar kan nog stijgen. Ruim 90 procent van de meldingen betreft woningen en flatgebouwen. Alleen al in Granada-stad zijn meer dan 6.000 claims ingediend; ook gemeenten in de provincie en delen van Málaga en Jaén meldden schade.

Volgens bouwkundigen vallen de meeste slachtoffers bij aardbevingen niet door de beving zelf, maar door instortende of losrakende gebouwen. Spanje beschikt over de kennis om aardbevingsbestendig te bouwen, maar een groot deel van de bestaande bebouwing is oud. Naar schatting dateert 30 tot 35 procent van de Spaanse gebouwen uit de jaren zestig en zeventig, toen moderne aardbevingsnormen nog niet bestonden. Vooral korte, stijve kolommen, open begane grondverdiepingen met winkelruimtes en slecht verankerde gevels zijn kwetsbaar. Ook vallende balkons, kroonlijsten en gevelonderdelen vormen een risico, zoals de aardbeving in Lorca in 2011 liet zien; daar vielen negen doden en ruim driehonderd gewonden.

Een grondige renovatie van oudere flatgebouwen kost volgens deskundigen ongeveer 350 tot 450 euro per vierkante meter. Het verstevigen van kritieke kolommen en het beter verankeren van gevels kan de veiligheid al aanzienlijk verbeteren. Een gewone bouwkundige inspectie geeft echter geen zekerheid over het gedrag van een pand tijdens een aardbeving; daarvoor is aanvullend onderzoek nodig.

Spanje loopt bovendien achter bij de Europese seismische bouwnorm Eurocode 8. Nieuwe gebouwen vallen nog onder de Spaanse norm NCSE-02 uit 2002, terwijl bestaande panden wettelijk niet op aardbevingsbestendigheid hoeven te worden gecontroleerd of versterkt. Een nieuwe norm die Eurocode 8 grotendeels overneemt, is nog niet formeel goedgekeurd. Deskundigen pleiten daarom voor controles en versterking in risicogebieden, met prioriteit voor ziekenhuizen en scholen. Acuut gevaar is er volgens hen niet, maar de uiteindelijke schade hangt sterk af van onderhoud, bouwkwaliteit en de leeftijd van gebouwen.